Chuyên mục: Chuyên đề

Chương XLIII: Chú giải Tâm lý học và Thần học - Khái niệm dục vọng
4:00 PM 28/05/2016

Chương XLIII:

 Chú giải Tâm lý học và Thần học

Khái niệm dục vọng


1. Tôi muốn kết thúc phân tích những lời tuyên bố của Đức Kitô, trong diễn từ trên núi, về «ngoại tình» và «dục vọng», và nhất là phần cuối của lời tuyên bố, trong đó «dục vọng của cái nhìn», cũng như «ngoại tình trong lòng» được định nghĩa cách đặc biệt.


Trước đây chúng ta đã nhận thấy rằng những lời trên đây thường được hiểu như là sự ham muốn vợ của người khác (nghĩa là theo tinh thần của điều răn thứ chín trong Thập Điều). Nhưng xem ra cách giải thích còn chật hẹp, lời ấy có thể và phải hiểu rộng ra dưới ánh sáng của bối cảnh chung hơn. Xem ra dục vọng («nhìn mà thèm muốn») – điều mà Đức Kitô gọi là «ngoại tình trong lòng» – có giá trị luân lí như thế nào phụ thuộc đặc biệt vào phẩm giá ngôi vị của người đàn ông và người phụ nữ. Điều đó có giá trị cả đối với những người không kết hôn với nhau và (có lẽ còn áp dụng đúng hơn nữa) đối với những người là vợ chồng của nhau.


2. Cho tới nay chúng ta đã phân tích lời tuyên bố trong Mt 5,27-28 «Anh em đã nghe Luật dạy rằng: chớ ngoại tình. Còn Thầy, Thầy bảo cho anh em biết: ai nhìn người phụ nữ mà thèm muốn, thì trong lòng đã ngoại tình với người ấy rồi». Điều đó cho thấy cần phải mở rộng và nhất là đào sâu những giải thích đã làm trước đây, liên hệ đến ý nghĩa đạo đức học ẩn chứa trong tuyên bố đó. Chúng ta dừng lại ở hoàn cảnh mà Thầy đã mô tả, hoàn cảnh của kẻ «ngoại tình trong lòng», do một hành vi dục vọng nội tâm (qua cái nhìn), là người đàn ông. Có một chi tiết rất ý nghĩa là Đức Kitô, khi nói về đối tượng của hành vi đó, Người không hề nêu rõ đó là «vợ của người khác», hay đó là người phụ nữ không phải là vợ mình, mà Người nói cách chung chung: một người phụ nữ. Ngoại tình ở «trong lòng» không được xác định trong những giới hạn của tương quan liên vị, trong khi tương quan này giúp ta xác định một sự ngoại tình «trên thân xác». Không phải những giới hạn ấy là yếu tố quyết định duy nhất và cốt yếu sự ngoại tình «trong lòng», nhưng là chính bản chất của dục vọng biểu lộ qua cái nhìn trong trường hợp này, nghĩa là bởi sự kiện người đàn ông, trong ví dụ mà Đức Kitô nói tới, đã «nhìn mà thèm muốn». Phạm tội «ngoại tình trong lòng» không chỉ bởi vì người ấy «nhìn» kiểu như thế người phụ nữ không phải là vợ mình, mà chính vì người ấy nhìn kiểu như thế đối với một người phụ nữ. Cả khi người ấy nhìn kiểu như thế đối với người vợ của mình người ấy cũng phạm tội ngoại tình «trong lòng».


3. Giải thích này xem ra xét đến cách rộng rãi hơn điều đã được nói trong toàn bộ những phân tích hiện tại về dục vọng, và trước hết về dục vọng của tính xác thịt, điều vốn là yếu tố thường trực của tình trạng tội lỗi của con người (status naturae lapsae). Dục vọng như hành vi nội tâm phát sinh từ cơ sở này (như chúng ta đã cố gắng chỉ ra trong bài phân tích trước), làm thay đổi chính ý hướng sống «cho» tha nhân, bởi đã thu hẹp sự phong phú của tiếng gọi trường cửu hướng đến sự hiệp thông các ngôi vị, sự phong phú của nét hấp dẫn ở chiều sâu của giới tính người nam và người nữ đối với nhau, chỉ còn là để thỏa mãn «nhu cầu» tình dục của thân xác (xem ra gắn chặt hơn với khái niệm «bản năng»). Thu hẹp như thế làm cho một nhân vị (ở đây là người phụ nữ) trở thành chỉ như là đối tượng cho người kia khả dĩ thỏa mãn «nhu cầu» tình dục của thân xác. Như thế là bóp méo sự hiện hữu «cho» nhau, làm mất đi tính chất hiệp thông ngôi vị và cổ xúy cho hành động duy lợi. Con người «nhìn» kiểu như thế, như Mt 5,27-28 mô tả, là người đã «sử dụng» người phụ nữ, dùng nữ tính của họ để thỏa mãn «bản năng» của mình. Dẫu chưa thực hiện qua một hành vi bên ngoài, nhưng ở nơi thâm sâu trong lòng người ấy đã có động thái đó rồi như một quyết định đối với một người phụ nữ nhất định. Chính như thế đó người ấy đã ngoại tình «trong lòng». Một người cũng có thể phạm tội ngoại tình «trong lòng» như thế đối với chính vợ mình nếu đối xử với vợ mình chỉ như một đối tượng cho sự thỏa mãn bản năng.


4. Không thể có được chú giải thứ hai những lời Mt 5,27-28 nếu như chúng ta dừng lại ở giải thích dục vọng chỉ trên phương diện thuần túy tâm lí học. Còn phải xét tới đặc tính thần học của nó, nghĩa là xét tới mối tương quan hữu cơ giữa dục vọng (như một hành vi) và dục vọng xác thịt, xét như là trạng thái tâm hồn thường xuyên xuất phát từ tình trạng tội lỗi của con người. Giải thích thuần túy tâm lí học (hay «tình dục học») của dục vọng xem ra không đủ cơ sở để hiểu bản văn liên hệ của diễn từ trên núi. Trái lại, ta sẽ có cơ sở đầy đủ hơn nếu tìm đến giải thích thần học, tức loại chú giải thứ hai, nhưng không coi nhẹ những yếu tố bền vững trong loại chú giải thứ nhất (chú giải tâm lí học). Quả thật, nhờ đó ý nghĩa đạo đức học của lời tuyên bố then chốt của diễn từ trên núi đem lại cho ta chiều kích thích đáng của nền đạo đức của Tin mừng.


5. Khi phác họa ra chiều kích này Đức Kitô vẫn trung thành với Lề Luật: «Anh em đừng tưởng Thầy đến để bãi bỏ Lề Luật hoặc các Tiên tri; Thầy không đến để bãi bỏ nhưng để kiện toàn» (Mt 5,17). Bởi thế, Người chứng tỏ quả là cần thiết phải đi vào chiều sâu, cần phải bộc lộ đến tận cùng hang góc của trái tim con người, hầu trái tim này có thể trở thành một nơi «kiện toàn» Lề Luật.Tuyên bố của Mt 5,27-28 vốn làm cho viễn tượng nội giới của tội ngoại tình «trong lòng» nên sáng sủa – và trong viễn tượng đó Người chỉ ra những con đường đúng đắn để kiện toàn giới răn «chớ ngoại tình» – là một luận cứ độc đáo. Tuyên bố này (Mt 5,27-28) thật ra liên hệ đến lãnh vực mà người ta đặc biệt lưu ý là sự «trong sạch trong tâm hồn» (x. Mt 5, 8) (một thành ngữ trong Kinh thánh ai cũng biết là có một ý nghĩa rộng lớn). Nơi khác chúng ta cũng sẽ có cơ hội để xem xét giới răn «chớ ngoại tình» (xét cách thức diễn tả cũng như nội dung, đây là một lệnh cấm minh bạch và khắt khe như giới luật «ngươi chớ ham muốn vợ người đồng loại»: Xh 20,17) được kiện toàn cụ thể như thế nào qua một «tâm hồn trong sạch». Tính chất gay gắt và mạnh mẽ của lệnh cấm được gián tiếp minh chứng qua những lời sau đây của bản văn diễn từ trên núi, ở đó Đức Kitô nói qua ẩn dụ phải «móc mắt» và «chặt tay» đi nếu những chi thể này nên dịp tội (x. Mt 5,29-30). Chúng ta đã nhận thấy trước đây rằng pháp luật Cựu ước, có đầy những hình phạt khắc nghiệt, nhưng chẳng đóng góp gì cho việc «kiện toàn Lề Luật» bởi lẽ hệ thống những nố luật chi li của nó ghi dấu bởi nhiều thỏa hiệp với dục vọng xác thịt. Trái lại, Đức Kitô dạy rằng giới luật được kiện toàn nhờ một «tâm hồn trong sạch», mà tâm hồn trong sạch là khi con người trả giá bằng một thái độ kiên vững đối với tất cả những gì có nguồn gốc từ dục vọng xác thịt. Người có được «tâm hồn trong sạch» là người biết đòi hỏi chính «lòng» mình phải chân thành, trong và ngoài như một: trong «tâm hồn» cũng như nơi «thân xác».


6. Lý do chính đáng của giới răn «chớ ngoại tình» là bởi tính chất bất khả phân li của hôn nhân, trong đó người nam và người nữ, bởi ý định nguyên thủy của Đấng Tạo Hóa, kết hợp thân mật với nhau đến nỗi «cả hai nên một xương một thịt» (x. St 2,24). Theo bản chất của nó «ngoại tình» đi ngược lại sự kết hợp này, theo nghĩa sự kết hợp này tương ứng với phẩm giá của các ngôi vị. Đức Kitô không chỉ xác nhận ý nghĩa đạo đức thiết yếu này của giới răn, nhưng còn hướng đến việc củng cố giới răn ở chiều sâu của nhân vị. Chiều kích mới của nền đạo đức (ethos) luôn được gắn kết với việc mạc khải chiều sâu của điều gọi là «tâm hồn» và với việc giải thoát tâm hồn khỏi «dục vọng», để tâm hồn có thể chiếu tỏa rạng ngời con người cách trọn vẹn hơn: tự trong tâm hồn người nam và người nữ thật sự hoàn toàn sống «cho» nhau. Được giải thoát khỏi sự trói buộc và kém cỏi về tâm linh vốn bị đè nặng bởi dục vọng xác thịt, con người nam cũng như nữ tìm gặp lại nhau như những tặng phẩm tự do (vốn là điều kiện của mọi cuộc sống chung trong sự thật và tự do của sự hiến dâng cho nhau), bởi lẽ cả hai người chồng và vợ phải tạo nên mối hợp nhất bí tích mà chính Đấng Tạo Hóa muốn, như St 2,24 nói.


7. Rõ ràng yêu sách mà Đức Kitô đặt ra trong diễn từ trên núi cho tất cả các thính giả của Người (những thính giả lúc bấy giờ cũng như những thính giả tương lai nào đó) là thuộc không gian nội tâm của con người trong đó con người phải nhận biết một lần nữa nhân tính viên mãn đã bị đánh mất và nay muốn sở hữu lại. Đức Giêsu, vị Tôn sư, trong Mt 5,27-28 đòi hỏi mối tương quan liên vị giữa người nam và người nữ phải đạt tới mức viên mãn, đang khi đó Người biết trên hết hôn nhân là bất khả phân li, nhưng cũng biết đến mọi hình thức sống chung khác giữa người nam và người nữ, những cuộc sống chung dệt nên khung cảnh đơn sơ của cuộc đời. Cuộc sống con người, do bản chất của nó, có tính cùng «giáo dục» nhau (coeducativa), và phẩm giá cũng như sự thăng bằng của cuộc sống ấy phụ thuộc, mọi thời và mọi nơi, vào việc nàng là «ai» đối với chàng, chàng là «ai» đối với nàng.


Những lời của Đức Kitô tuyên bố trong diễn từ trên núi chắc chắn có một tầm mức phổ quát và cũng rất sâu sắc. Những lời ấy chỉ có thể được nghe từ miệng của Đấng «biết (tận đáy) lòng con người nghĩ gì» (Ga 2,25), và bản thân Người là mầu nhiệm «cứu chuộc thân xác» như thánh Phaolô sẽ diễn tả. Chúng ta phải kính sợ vì tính khắt khe của những lời này, hay đúng hơn, chúng ta tin tưởng những lời ấy mang lại ơn cứu độ, tin vào quyền năng của chúng?


Dẫu sao, sự phân tích đầy đủ những lời Đức Kitô tuyên bố trong diễn từ trên núi cũng mở ra con đường cho những suy tư quan trọng sau này để có ý thức đầy đủ về con người «lịch sử», và nhất là con người ngày nay: biết đến tâm thức cũng như «tâm hồn» của họ.


Lm. Louis Nguyễn Anh Tuấn chuyển ngữ

Lên đầu trang
Đang truy cập: 61
Tổng lượt truy cập: 5538474
GIA ĐÌNH NAZARETH VIỆT NAM
Email: giadinhnaza@gmail.com



Suy niệm Tin Mừng, Suy niệm Thơ Tin Mừng, Gia Đình Nazareth VN, Cộng Đoàn Gia Đình Chúa, Thần Học Thân Xác Giáo Hội Việt Nam, Hôn Nhân Gia Đình, Thiết kế website, Bảo trì website, Quản trị website, Thay đổi giao diện website, Thêm chức năng cho website,