Chuyên mục: Chuyên đề

Chương L: Truyền thống Cựu Ước và ý nghĩa mới của “Sự Trong Sạch”
10:06 AM 03/09/2016

Chương L:

 Truyền thống Cựu Ước

và ý nghĩa mới của Sự Trong Sạch

 

1. Những lời Đức Kitô tuyên bố trong diễn từ trên núi mà hiện giờ chúng ta đang suy niệm cần được hiểu trọn vẹn hơn nhờ một phân tích nữa về sự trong sạch. Đức Kitô khi giải thích ý nghĩa đúng đắn của giới răn «chớ ngoại tình» Người đã nhắc đến con người nội tâm, như thế đồng thời Người cũng đã xác định chiều kích nền tảng về sự trong sạch, là điều mà các tương quan nam-nữ trong và ngoài hôn nhân phải được ghi dấu. «Còn Thầy, Thầy bảo cho anh em biết: ai nhìn người phụ nữ mà thèm muốn, thì trong lòng đã ngoại tình với người ấy rồi» (Mt 5,27-28), những lời này diễn tả những điều nghịch lại cùng đức trong sạch. Đồng thời những lời này đòi hỏi phải có tâm hồn trong sạch mà lời loan báo các mối phúc thật trong diễn từ trên núi nói đến: «Phúc thay ai có tâm hồn trong sạch, vì họ sẽ được nhìn thấy Thiên Chúa» (Mt 5,8). Như thế hướng về tâm hồn con người Đức Kitô mà kêu gọi: Người mời gọi chứ không kết án lòng con người như chúng ta đã làm sáng tỏ trước đây.


2. Đức Kitô nhìn thấu lòng con người, thấy sâu tận tâm can con người cái nguồn mạch của sự thanh khiết – và cả cái vẩn đục về mặt luân lí – nhìn thấy ý nghĩa nền tảng và chung nhất của lời. Điều đó được xác nhận, ví dụ như, từ câu trả lời của Người nói với những người Pharisêu, họ bị vấp ngã bởi các môn đệ của Người «vi phạm truyền thống của tiền nhân, không chịu rửa tay khi dùng bữa» (Mt 15,2). Bấy giờ Chúa Giêsu nói với những người ở đó: «Không phải cái vào miệng làm cho con người ra ô uế, nhưng cái từ miệng xuất ra, cái đó mới làm cho con người ra ô uế» (Mt 15,11). Trả lời cho thắc mắc của Phêrô, Người đã giải thích cho các môn đệ bằng những lời như thế này: «... những cái gì từ miệng xuất ra, là phát xuất tự lòng, chính những cái ấy mới làm cho con người ra ô uế. Vì tự lòng phát xuất những ý định gian tà, những tội giết người, ngoại tình, tà dâm, trộm cắp, làm chứng gian và vu khống. Đó mới là những cái làm cho con người ra ô uế ; còn ăn mà không rửa tay thì không làm cho con người ra ô uế» (x. Mt 15, 18-20; và Mc 7,20-23).


Khi ta nói cái gì đó «trong sạch» hay «tinh khiết», theo nghĩa đầu tiên hết của từ ngữ này, là chúng ta muốn nói cái ấy đối nghịch với cái dơ bẩn hay ô nhiễm. «Vấy bẩn» có nghĩa là «làm cho bẩn», «làm ô uế». Điều đó liên hệ đến những lãnh vực khác nhau của thế giới vật thể. Chẳng hạn như, khi người ta nói một «con đướng dơ bẩn», hay một «căn phòng bẩn thỉu», mà người ta cũng nói «không khí ô nhiễm». Và như thế, cả khi nói về con người, con người có thể là «dơ dáy» khi cơ thể mình chưa được tắm rửa. Để tẩy rửa đất bụi bám vào người, ta cần tắm rửa thân thể. Trong truyền thống Cựu ước việc thanh tẩy theo nghi thức có một tầm quan trọng đặc biệt, ví dụ như, việc rửa tay trước khi ăn, như đoạn văn trích dẫn trên đây nói tới. Có rất nhiều giới luật chi tiết liên quan đến việc tẩy rửa thân xác liên hệ tới sự ô uế bởi dục tình hiểu chỉ theo nghĩa sinh lí học, chúng ta đã nhắc đến trước đây (x. Lv 15). Theo tình trạng hiểu biết về y khoa thời bấy giờ, những thanh tẩy ấy có thể tương ứng với các chỉ dẫn về vệ sinh. Xét như những chỉ thị ấy được đặt ra nhân danh Thiên Chúa và được ghi trong Sách Thánh Luật Cựu ước, thì việc giữ các chỉ thị ấy cách gián tiếp có một ý nghĩa tôn giáo; chúng là những thanh tẩy theo nghi thức và trong đời sống của con người thuộc Giao ước cũ, chúng phục vụ cho sự «thanh sạch» theo nghi thức.


3. Liên hệ tới truyền thống pháp lí-tôn giáo của Cựu ước nói trên có một lối hiểu sai lầm về sự thanh sạch luân lí [1]. Sự thanh sạch luân lí thường được hiểu chỉ ở mặt bên ngoài và có tính «vật thể». Dù sao đi nữa, xu hướng minh nhiên hiểu như thế cũng phổ biến. Đức Kitô triệt để chống lại lối hiểu đó, Người nói không có gì «từ bên ngoài» vào lại làm con người ra ô uế, sự vấy bẩn trên bề mặt «vật chất» không hề làm cho con người ta ra bẩn thỉu theo nghĩa tinh thần (luân lí), hay bề trong. Mọi sự tẩy rửa, kể cả tẩy rửa theo nghi thức, cũng tự nó không có khả năng làm cho tinh thần nên thanh sạch. Sự thanh sạch luân lí có nguồn mạch duy nhất của nó từ bên trong con người : nó xuất phát từ tâm hồn. Có lẽ những chỉ thị riêng của Cựu ước (những chỉ thị, ví dụ như, trong Lv 15,16-24; 18,1 tt; hoặc 12,1-5) ngoài mục đích vệ sinh, cũng còn nhằm gán một chiều kích nội giới nào đó cho xác thân và tính dục trong nhân vị. Dẫu sao đi nữa, Đức Kitô rất thận trọng với việc kết nối sự thanh sạch theo nghĩa luân lí (đạo đức) với sinh lí học và với những hoạt động sinh dục liên hệ. Nhờ lời Chúa từ đoạn Mt 15,18-20 trích dẫn trên đây mà ta biết rằng những sự «dơ bẩn» này kia liên quan đến sinh hoạt tình dục, theo nghĩa thuần cơ thể học, sinh vật- sinh lí học, tự chúng không xác định tính chất sạch hay dơ theo nghĩa luân lí (đạo đức).


4. Lời tuyên bố trên đây (Mt 15,18-20) là hết sức quan trọng nhất là về mặt ngữ nghĩa. Khi nói đến sự thanh sạch theo nghĩa luân lí, tức là nói đến nhân đức trong sạch, chúng ta đã sử dụng một loại suy (analogia), theo đó sự xấu luân lí được sánh với chính sự dơ bẩn. Hẳn là kiểu loại suy đó (sự so sánh tương tự), từ thời rất xa xưa, đã có mặt trong các khái niệm đạo đức học. Đức Kitô đã dùng và xác nhận lối loại suy đó hết kích cỡ của nó: «những cái gì từ miệng xuất ra, là phát xuất tự lòng, chính những cái ấy mới làm cho con người ra ô uế». Ở đây Đức Kitô nói về mọi sự xấu luân lí, về mọi thứ tội lỗi, nghĩa là vi phạm các thứ giới răn, và Người kể ra, nào là «những ý định gian tà, những tội giết người, ngoại tình, tà dâm, trộm cắp, làm chứng gian và vu khống», không giới hạn vào một thứ tội đặc biệt nào. Như thế, ý niệm «trong sạch» và «dơ bẩn» theo nghĩa luân lí trước hết là một ý niệm tổng quát, chứ không đặc thù. Bởi thế, mọi thiện ích (điều tốt) luân lí đều là biểu hiện sự thanh sạch, và mọi ác hại (điều xấu) luân lí là biểu hiện của ô uế. Lời tuyên bố Mt 15,18-20 không rút gọn sự thanh sạch chỉ trong một phạm trù luân lí duy nhất, nghĩa là không chỉ liên hệ đến giới răn «chớ ngoại tình» và «chớ thèm muốn vợ người đồng loại ngươi», tức là chỉ trong lãnh vực tương quan giữa đàn ông và đàn bà quan hệ đến thân xác và dục vọng xác thịt. Tương tự như thế, chúng ta cũng có thể hiểu mối phúc thật của diễn từ trên núi hướng tới những người có «lòng trong sạch», cả theo nghĩa chung và theo nghĩa riêng biệt. Chỉ tùy theo văn mạch mà ta gặp ý nghĩa đó mới có thể được giới hạn và xác định.


5. Ý nghĩa rộng hơn và tổng quát hơn của sự thanh sạch cũng có ở trong các thư của thánh Pholô, trong đó chúng ta sẽ dần dần xác định các ngữ cảnh minh nhiên thu hẹp ý nghĩa của sự thanh sạch vào lãnh vực «thân xác» và «tính dục». Tức là ý nghĩa mà chúng ta có thể nhặt lấy từ những lời Đức Kitô loan báo trong diễn từ trên núi về dục vọng, vốn được bộc lộ trong «cái nhìn người phụ nữ» và được qui là «tội ngoại tình trong lòng» (x. Mt 5,27-28).


Thánh Phaolô không phải là tác giả của những lời nói về ba thứ dục vọng. Như ta biết, những lới ấy ở trong Thư Thứ nhất của Gioan. Nhưng người ta có thể nói rằng, tương tự như trong Gioan, có nhắc đến sự đối kháng trong nội tâm con người giữa Thiên Chúa và thế gian (cái xuất phát «từ Chúa Cha» và cái đến «từ thế gian») – sự đối kháng phát sinh từ tâm hồn và đi vào hành động con người như là «dục vọng của con mắt, dục vọng của tính xác thịt và thói cậy mình có của» – thánh Phaolô thì lại nêu lên một sự mâu thuẫn khác ở trong con người Kitô hữu, đó là: sự đối nghịch và đồng thời cũng là sự căng thẳng giữa «xác thịt» và «Thần Khí» (viết hoa, có nghĩa là Chúa Thánh Thần). «Tôi xin nói với anh em là hãy sống theo Thần Khí, và như vậy, anh em sẽ không còn thỏa mãn đam mê của tính xác thịt nữa. Vì tính xác thịt thì ước muốn những điều trái ngược với Thần Khí, còn Thần Khí lại ước muốn những điều trái ngược với tính xác thịt; đôi bên kình địch nhau, khiến anh em không làm được điều anh em muốn» (Gl 5,16-17). Từ đó, đời sống «theo tính xác thịt» thì nghịch lại cùng đời sống «theo Thần Khí». «Những ai sống theo tính xác thịt, thì hướng về những gì thuộc tính xác thịt; còn những ai sống theo Thần Khí, thì hướng về những gì thuộc Thần Khí» (Rm 8,5).


Trong những phân tích kế tiếp chúng tôi sẽ tìm cách chứng mình rằng sự thanh sạch – tức là trong sạch trong tâm hồn, điều mà Đức Kitô đã nói tới trong diễn từ trên núi – được thực hiện chính trong đời sống «theo Thần Khí».
 

----------------------------------

[1] Bên cạnh một hệ thống phức hợp các chỉ thị liên hệ đến sự thanh sạch theo nghi thức, và cũng trên cơ sở đó mà giải quyết các nố (i.e., từng trường hợp được phân loại chi tiết) luật pháp, trong Cựu ước còn có khái niệm sự thanh sạch luân lí, được truyền lại qua hai trào lưu.


Các Tiên tri
đòi hỏi một lối sống phù hợp với thánh ý Thiên Chúa, Đấng mà người ta tin làm xoay chuyển lòng dạ con người, khiến họ biết vâng phục tự bên trong và sống hoàn toàn ngay thẳng trước mặt Ngài (x. ví dụ, Is 1,10-20; Gr 4,14; 24,7; Ed 36,25 tt.). Thánh vịnh gia cũng đòi hỏi một thái độ tương tự: «Ai được lên núi Chúa?... / Đó là kẻ tay sạch lòng thanh... / Người ấy sẽ được Chúa ban phúc lành» (Tv 24/23,3-5).


Theo truyền thống Tư tế, con người vốn biết sâu sắc thân phận tội lỗi của mình và tự sức mình không có khả năng thanh tẩy, nên cầu khẩn Thiên Chúa để xin Ngài biến đổi con tim mình vì biết rằng đó chỉ có thể là công trình do tay Ngài sáng tạo: «Lạy Chúa Trời, xin tạo cho con một tấm lòng trong trắng, ... / xin rửa con cho sạch, con sẽ trắng hơn tuyết... / một tấm lòng tan nát giày vò, Ngài sẽ chẳng khinh chê » (Tv 51/50,12.9.19).


Cả hai trào lưu này của Cựu ước gặp nhau trong mối phúc của «những ai có tâm hồn trong sạch» (Mt 5,8), dù rằng những lời lẽ diễn tả mối phúc có vẻ gần gũi hơn Thánh vịnh 24 (x. Dupont, Les béatitudes, vol. III: Les Evangélistes, Gabalda, Paris 1973, ttr. 603-604).

 

Lm. Louis Nguyễn Anh Tuấn chuyển ngữ

Lên đầu trang
Đang truy cập: 46
Tổng lượt truy cập: 4541393
GIA ĐÌNH NAZARETH VIỆT NAM
Email: giadinhnaza@gmail.com



Suy niệm Tin Mừng, Suy niệm Thơ Tin Mừng, Gia Đình Nazareth VN, Cộng Đoàn Gia Đình Chúa, Thần Học Thân Xác Giáo Hội Việt Nam, Hôn Nhân Gia Đình, Thiết kế website, Bảo trì website, Quản trị website, Thay đổi giao diện website, Thêm chức năng cho website,